Ekim 14, 2021

Afganistan’da Taliban’ın iktidara gelmesi Pakistan’ın aşiretler bölgesindeki güvenliği nasıl etkiledi?

ile admin

On yedi yaşındaki Israr*, gece yarısı uyurken gelen bir telefon üzerine uyandı. “Hayatım boyunca hiç unutamayacağım bir telefon konuşmasıydı” diye anlatıyor o telefon konuşmasını.

Saat sabahın 2’siydi ve Israr yorgunluktan ölüyordu. Bütün gün muhafaza vazifelisi olarak çalışmıştı.

Telefonun öbür ucundaki kişi ağabeyiydi. Bir küme erkeğin meskenlerini bastığını, babalarını konutun dışına çıkarıp vurarak öldürdüklerini anlatıyordu.

“Hemen meskene dönmemi istedi” diyor Israr.

Israr’la Pakistan’ın yedi aşiretler bölgesinden biri olan Orakzai’de karşılaştım. Afganistan hududundaki öteki vilayetler üzere Orakzai de yüklü olarak Peştu nüfusun yaşadığı bir bölge.

Israr’ın babası öldürüldükten üç gün sonra, Irak Şam İslam Devleti’nin Horasan Vilayeti kolu olarak bilinen IŞİD-H örgütü cinayeti üstlendi.

IŞİD-H, Israr’ın babasını Pakistan ordusunun muhbiri olmakla suçladı. Israr ise bu iddiayı reddediyor:

“Babamın Orakzai’de bir dükkanı vardı. Kendi aşiretine yardım ediyordu, bilhassa de savaş sonrası meskenlerini terk edip oraya geri dönmek zorunda kalanlara yardım ediyordu. Hiç düşmanı yoktu. O bölgedeki en yaşlı, prestijli bireylerden biriydi” diyor Israr.

Taliban ve IŞİD-H, Afganistan’da birbirlerine karşı üstünlük gayreti yürütüyor.

Burada, Pakistan’da ise durum biraz daha kasvetli.

Artan şiddet olayları

Israr’ın babasına yönelik atak birinci değildi. Birebir gün, Orakzai’de öbür bir erkek daha öldürüldü. O kişinin de Pakistan ordusunun ‘muhbiri’ olduğu argüman ediliyordu. O saldırıyı da IŞİD-K üstlendi.

Orakzai, Pakistan’ın yedi aşiret bölgesinden biri. Başkaları, daha evvel Birleşik Krallık sömürgesi maddelerinin karar sürdüğü Bajaur, Mohmand, Hayber, Kurram, Kuzey Veziristan ve Güney Veziristan.

Aşiretler bölgesi Mayıs 2018’de Hayber Pahtunhva vilayetine katıldı, nüfuslar da Pakistan’ın sivil nüfusuna dahil edildi.

İslamabad merkezli araştırma kuruluşu Pakistan Barış Çalışmaları Enstitüsü’nün (PIPS) bilgilerine nazaran bu yıl bölgede şiddet olaylarında artış yaşandı.

Şiddet olaylarının sorumlusu yüklü olarak Afgan Talibanı’nın “ideolojik ikizi” olarak bilinen Tehrik-i Pakistan (TTP) var. TTP, Afgan mevkiidaşlarının müsaadeden gidip Pakistan’da Şeriat nizamı getirmeyi istiyor.

PIPS’in datalarına nazaran TTP, geçen sene Pakistan’da 95 taarruz düzenledi, bu akınlarda 140 kişi öldü. Bu yılın birinci altı ayında da 44 atak düzenlendi.

Afganistan’da Temmuz ayından sonra Taliban süratle ilerleyip birçok vilayetin denetimini ele geçirirken, TTP de faaliyetlerini arttırdı.

Küme, Temmuz-Eylül ortası 44 hücum düzenledi, bu taarruzlarda 73 kişi öldü. Öldürülenlerin birden fazla Pakistan’ın resmi kurumlarındaki kamu çalışanlarıydı.

Tehditler ve gözdağı

Yaşanan şiddetli taarruzların yanı sıra, bölgede aylardır halka yönelik tehditler savruluyor, tansiyon de tırmanıyordu.

Birtakım bölge sakinleri, Afgan ve Pakistanlı numaraların arayıp haraç istediklerini anlatıyor. Ahmed*, Bajaur’da misyonlu bir toplumsal hizmetler çalışanı ve iş insanı. BBC’ye konuşan Ahmed, Temmuz ve Ağustos’ta farklı numaralardan telefonlardan geldiğini söyledi.

Taliban’dan olduğunu söyleyen bireyler Ahmed’i gece gündüz aramaya başladı.

Arayanlar Taliban’dan olduklarını söylüyor ve para talep ediyorlardı.

“Haraç istiyorlardı” diyor Ahmed. “Reddetmeme karşın sesli ileti, WhatsApp iletileri göndermeye devam ettiler. Ödemezsem bana ve aileme ziyan vereceklerini söylediler.”

Ahmed, vilayet idaresini arayıp sivil ve askeri yetkililere ispatlar sunduğunu anlattı.

“Sürekli olarak arayıp onları bilgilendirdim. Lokal idare, bu telefonları alan tek kişi olmadığımı, Bajaur’da birçok kişinin telefonda tıpkı tehditleri aldıklarını söyledi.”

“Herkesin güvenliğini sağlamanın mümkün olmadığını söylediler ve kendi güvenliğimi kendim sağlamam gerektiğini, konuta güvenlik kameraları yerleştirmemi tavsiye ettiler.”

Bajaur bölgesinde askeri ve sivil kurumlar.

TTP kimdir?

TTP, Beytullah Mehsud tarafından 2007 sonlarında Güney Veziristan’da kuruldu.

Militan hareket, Pakistan ordusunun İslamabad’da, radikal bir imamın misyonlu olduğu Lal Mescid isimli mescide yönelik düzenlediği operasyona karşı oluştu. İmam, bir devir Pakistan’ın istihbarat kurumuna (ISI) yakın bir isim olarak görülüyordu.

West Point’teki ABD Askeri Akademisi’nde misyonlu öğretim vazifelisi Dr. Amira Jadoon’a nazaran, Afganistan ve Pakistan Talibanları ortasındaki bağlar 11 Eylül saldırısına ve 2001’de Afganistan’daki birinci Taliban idaresinin yıkılışına uzanıyor.

TTP, kurulduktan sonra Pakistan devletine yönelik taarruzları artırdı, hem sivilleri hem de güvenlik kuvvetlerini gaye aldı. Pakistan ordusu misillemeyle karşılık verdi ve TTP başkanlarını Afganistan’da çıkardı. TTP başkanları, 2015’ten bu yana Afganistan’da yaşıyor ve Pakistan’a karşı “düşük yoğunluklu” uğraş yürütüyorlardı.

Afgan Taliban’ı geçen Temmuz ayında Kabil’e gerçek ilerlerken, TTP de daha görünür hale geliyordu.

Pakistan Talibanı başkanı Noor Wali Mehsud, CNN’e açıklamasında Afgan Talibanı’nın zaferinin “Bütün Müslüman halkı için zafer olduğunu” söylemişti. Mehsud’un Pakistan için de bir uyarısı vardı:

“Bizim çabamız sadece Pakistan’da, Pakistan güvenlik kuvvetleriyle savaşıyoruz.

“Pakistan’ın aşiretler bölgesinin denetimini ele geçirmeyi ve onları bağımsız yapmayı umuyoruz.”

Uzmanlar TTP’nin Afgan Talibanı tarafından cesaretlendirildiğini söylüyor.

Singapur merkezli terör uzmanı Abdul Kolay, Afganistan’da Taliban’ın zaferinin “kesinlikle TTP’yi de cesaretlendirdiği” görüşünde:

“Amerika Afganistan’da kaybettiyse, Pakistan’da da kaybedebilir diye düşünüyorlar.”

“Ayrıca, etnik tansiyonu körüklüyor, yerelde yaşanan ıstırapların üstüne gidiyorlar… TTP bilhassa Peştu halkının yaşadığı mağduriyeti istismar etmeye çalışıyor.”

Fakat Pakistan’ın eski ulusal güvenlik danışmanı, emekli General Nasir Janjua’ya nazaran ise “TTP zayıflıyor.”

Janjua şu yorumu yapıyor:

“Artan şiddet hayatta kalma çabaları.”

Pakistan ordusunun halkla münasebetler kolu (ISPR), TTP’nin bölgede artan hücumlarını hafife alıyor ve olayları aşiret bölgelerindeki militanlara bağlıyor.

ISPR sözcüsü BBC’ye açıklamasında “Terör örgütleri çoğunlukla hezimete uğratıldı. Fakat yeniden de kimi tek tük olaylar yaşanıyor” dedi.

Güzel Taliban, Makus Taliban

Pakistan devletinin geçmişten bu yana Afganistan Talibanı ile güçlü münasebetlere sahip olduğu ve dünyaya Afganistan’daki yeni rejimi kabullenmeleri konusunda teşvik edici iletiler verdiği biliniyor.

Ancak, tıpkı vakitte devlet, Pakistan’daki Taliban’a karşı da son 10 yılda çetin bir uğraş verdi, ülke genelinde binlerce sivil ve güvenlik gücü öldü.

Devletin izlediği sisteme genel olarak Pakistan’ın “İyi Taliban, Makûs Taliban” stratejisi deniyor. Afganistan’daki Taliban uygun, Pakistan’daki Taliban makûs görülüyor.

Pakistan ordusu aşiretler bölgesindeki militanları uzaklaştırabilmek için çok sayıda operasyon düzenledi, yüzbinlerce kişiyi konutlarını terk etmeye zorladı.

Pakistan’da 2014 yılında aileler Pakistan Talibanı’ndan kaçarken görülüyor.

Öbür yandan Pakistan hükümeti, yıllarca Pakistan’daki Taliban ile barış muahedesine varmanın yolunu bulmak için müzakereler de yürüttü.

Fakat IŞİD-H’nın aşiret bölgelerindeki varlığı Pakistanlı yetkililer için sorun teşkil etmeye devam ediyor.

IŞİD-H’nın Afganistan’daki Taliban’dan ayrıştığı noktalar da var. IŞİD-H, Afgan Talibanı’nı, Doha’daki görüşmelerde cihattan vazgeçmekle suçluyor. IŞİD-H, Taliban’ı “dönek” olarak münasebetiyle yasal amaç olarak görüyor.

İsveç merkezli bağımsız cihat araştırmacısı Abdul Sayed, “IŞİD-H örgütünün TTP (Pakistan Talibanı) ile mezhepsel farkları da var. Örgüt onları yoldan çıkmış Müslümanlar olarak, Pakistan’ın, İran’ın öbür bölgesel güçlerin casusları olarak görüyor” diyor.

TTP’nin 2015’teki hücumunda ölenler anılırken.

Dr. Jadoon’a nazaran ise IŞİD-H’nin TTP’ye kıyasla çok daha büyük bir hedefi var: “IŞİD-H hilafet için çok daha geniş topraklar arayışında ve kendisini global ümmetin yasal önderi olarak görüyor.”

Kaçmaya zorlananlar

Bölge halkı için ise bu kadar çok militan örgütün faaliyet gösterdiği yerlerde yaşamak sıkıntı.

Pakistan ordusu safında TTP’ye karşı daha evvel gayret eden eski bir milis önder, birkaç yıl evvel bana bütün ailesinin aşiret bölgesi Mohmand’daki köylerinden ayrılmaya zorlandıklarını anlattı.

“Babam şehit oldu, kuzenim şehit oldu, meskenimiz yıkıldı” diye anlattı eski milis başkanı Shehzad*.

“Bazı adamlarımız ellerini kaybetti, kimileri bacaklarını, kimilerinin hiç eli kolu yok artık. Hiç birimiz köyümüzü terk etmek istemedik ancak yaşayacak yer kalmayınca ne yapacaksınız?”

Bajaur’da çalışan iş insanı Ahmed de karamsar bir tablo çiziyor.

“Bazen ben de meskenimi terk edip ailemi alıp gitmek zorunda kalacağımı düşünüyorum. Ancak nereye gidebilirim ki. Evimden nasıl ayrılabilirim?” diyor Ahmed.

Orakzai’li genç Israr da yaşadıklarını anlatıyor:

“Savaşın başladığı 14-15 yıl evvel konutumuzu terk etmekten diğer seçeneğimiz yoktu. Annemle babam iki yıl evvel döndü ancak annem artık dul. Hükümet barışın bölgeye geri döndüğünü, bizim de konutlarımıza geri dönmemizi söylüyor lakin nerde barış?”

*Israr, Ahmed ve Shehzad’ın isimleri güvenlik nedeniyle değiştirilmiştir.

Kaynak:t24