Kasım 25, 2021

Deniz altında zamanda yolculuk

ile admin

Dünyanın birinci bilimsel su altı arkeolojisi hafriyatlarının yapıldığı Türkiye’nin denizlerinde devam eden hafriyat ve araştırma çalışmalarında yalnızca bu yıl 255 eser müzelere kazandırıldı. Yaklaşık 8 bin 300 kilometrelik kıyı şeridine sahip Türkiye’nin, 1960’ta Antalya’nın Finike ilçesi yakınlarında Tunç Dönemi’ne ilişkin Gelidonya Batığı’nda yabancı takımlarla yapılan kazılarla başlayan su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma macerası, artık Türk bilim insanları ve balık adamları tarafından sürdürülüyor.

Turgutreis Yassıada’da 1967-1969’da, Serçe Limanı ve Cam Batığı’nda 1979’da, Kaş açıklarındaki Uluburun Batığı’nda 1984’te yapılan hafriyatlar Türk su altı arkeolojisinin kıymetli mihenk taşlarını oluştururken, bu yıl devam eden toplam 10 su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma projesinde 255 eser müzelere kazandırıldı. Tunç Çağı’na ilişkin dünyanın en eski ticaret gemisi, Arkaik Devir’e ilişkin sanat yapıtlarını barındıran ve Akdeniz’de bulunmuş tek heykel taşıyan gemi batığı, Osmanlı denizciliğini aydınlatacak buluntular barındıran Osmanlı Periyodu Batığı, mavi suların derinliklerinden kalmış kıymetli kültür mirasları ortasında yer alıyor.

Son yıllarda artan bilimsel çalışmalarda ulaşılan yapıtların yerinde sergilenmesi için Türkiye’nin denizlerinin kıyısında birer su altı arkeoloji müzesi oluşturulması için çalışmalar da sürüyor.

“BATIĞA ULAŞTIĞINIZDA ADETA VAKİT DONUYOR”

Türkiye Batık Envanteri Projesi Hafriyat Lideri, Dokuz Eylül Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Enstitüsü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Harun Özdaş, su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma çalışmalarındaki tecrübelerini AA muhabiriyle paylaştı. Gemi batıklarının yaklaşık 30-60 metre ortasında değişen derinliklerde yattığını, dalışta inilen her bir metrenin geçmişe seyahat olduğunu belirten Özdaş, “Batığa ulaştığınızda adeta vakit donuyor. Batıkların tamamı hiçbir canlının dokunmadığı bir vakit kapsülü üzere. Bu, benim için hem denizi hem arkeolojiyi meslek edinmiş bir kişi olarak büyük memnunluk.” dedi.

Özdaş, bu kadar varlıklı kültürel mirasa sahip bir ülkede yaşadığı için kendini çok şanslı hissettiğini vurgulayarak, bu varlıklara bilimsel olarak sahip çıkmaya ve onları ortaya çıkarmaya çalıştıklarını söyledi.

Su altı arkeolojisinin temel ilgi alanının gemi arkeolojisi olduğuna işaret eden Özdaş, kelamlarını şöyle sürdürdü “Bu çerçevede bakıldığında teknoloji tarihine data toplayan bir bilim koluyuz. Bir batığın hafriyatını gemi üretim teknolojisinde eksik sayfaları tamamlamak için tercih ediyoruz. Hafriyatlar bir vakit dilimine ilişkin batıklar üzerinde gerçekleşiyor. Bu batıkların mevcut bütün gereçlerini bilimsel yollarla kazıp ortaya çıkarıyoruz. Daha sonra müzelerde muhafaza altına alınıyor.”

Özdaş, Türkiye Batık Envanteri Projesi’nde su altındaki batıkların fotoğraflanması, foto mozaiklerinin oluşturulması çalışmalarını da yaptığını lisana getirerek, “Hava kaideleri ve bulunduğunuz pozisyondan dolayı çok vaktiniz olmuyor. Zira gemiler çok kolay dalınabilecek yerlerde batmıyorlar. Her batıkta 3 dalış gerçekleştirebiliyoruz. Bu yüzden kısa vakit diliminde mevcut anı görüntülüyoruz.” diye konuştu.

“16. YÜZYILIN ÖNCESİNDE TİCARET, SONRASINDA İSE SAVAŞ GEMİLERİ ÇOĞUNLUKTA”

Son periyotta çalışmaların ağırlaştığı alanlara ait bilgi veren Özdaş, bilhassa İzmir, orta ve kuzey Ege bölgelerinde Osmanlı periyoduna ilişkin çok sayıda gemi tespit ettiklerini belirtti.

Epeyce derin sularda çalışmaları sürdürdüklerini anlatan Özdaş, şu sözleri kullandı “70-80 metre derinliklerdeki batıklara yüksek teknoloji, robot teknoloji dediğimiz uzaktan kumandalı kamera sistemleriyle ulaştık. Bunlar 16. yüzyıl ve sonrası, yani Osmanlı periyodu. Bizim için içlerinde de en değerlisi Koyun Adaları Batığı. Burada bulduğumuz gemi üzerinde birinci tespitimizi 2018’de yaptık. 2019’da ise Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı Alemdar gemisi ile Türkiye’nin arkeolojik alandaki en derin su altı çalışmasını gerçekleştirdik. 16. yüzyılın öncesinde daha çok ticaret gemilerini, sonrasında ise daha çok savaş gemilerini buluyoruz.”

Özdaş, su altı arkeolojik hafriyat ve araştırma çalışmalarını sürdürecek jenerasyonlar yetiştirmeye çalıştıklarını lisana getirdi. Çekirdek grup dışında temel dalış eğitimi almış öğrencileri de projeye dahil ettiklerini bildiren Özdaş, “Bir nesle bu manada yatırım yapıyoruz. Hocalarından aldıkları referanslarla öğrenciler, bize müracaatlarını gönderiyor. Bu çerçevede de onlara deniz çalışması için fırsat tanıyabiliyoruz.” diye konuştu.

“SU ALTI ARKEOLOJİSİNDE KENDİMİZ AÇISINDAN YENİ BİR TEPEYİ YAKALADIK”

Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdür Yardımcısı Yahya Coşkun da Türkiye’nin tüm denizlerinde su altı arkeolojik hafriyat ve araştırmaların sürdüğünü, çalışmalara bu yıl Kocaeli’deki Kerpe Koyu ve Yalova’nın Altınova ilçesi kıyılarındaki kazıların eklendiğini söyledi.

Ülke genelinde 6’sı su altı hafriyatı, 4’ü su altı araştırması olmak üzere 10 çalışmanın yürütüldüğünü belirten Coşkun, “Geçen yıl karada ve su altında yaptığımız toplam çalışma 502 idi. Bu yıl 602’ye çıkardık. Her yıl araştırmalarımızın ve arkeolojik çalışmalarımızın sayısı artarak devam ediyor. Bu yıl su altı arkeolojisinde kendimiz açısından yeni bir tepeyi yakaladık. Önümüzdeki yıl daha da ileriye gitmeyi hedefliyoruz. Su altındaki hafriyat ve araştırmalarımızdan 255 eser çıkarıldı ve müzelerimizdeki yerini aldı.” bilgisini verdi.

Coşkun, “Bir eser nereden çıktıysa oraya aittir.” temel düsturuyla hareket ettiklerini, yapıtı, tarihiyle, geçmişiyle alakalı olduğu için bulunduğu yerde sergilemek istediklerini anlattı. Su altında durumun biraz farklı olduğunu lisana getiren Coşkun, “Eserleri şu an Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi’nde sergiliyoruz. Ancak Sayın Bakanımızın bize gösterdiği ufuk, çizdiği vizyon Türkiye’nin tüm denizlerinin kıyısında birer su altı arkeoloji müzesi olması. Çalışmalarımızı bu istikamette devam ettiriyoruz.” dedi.

Türkiye’nin artık kendi insan kaynaklarıyla su altı hafriyatları yaptığına işaret eden Coşkun, “Genel Müdürlük olarak son 3 yılda yaptığımız eğitimlerle 86 yeni arkadaşımız su altı arkeoloğu oldu. Her biri birinci, ikinci, üçüncü düzeylerde eğitimlerini tamamlıyor. Tüm denizlerimizin etrafında birer su altı arkeoloji müzesi oluşturacak kadar arkadaşlarımızı eğitiyoruz.” sözlerini kullandı.

SU ALTI ÖREN YERLERİ VE KÜLTÜR ROTALARI OLUŞTURULACAK

Su altı çalışmalarının temel hedefinin, bilimsel bilgi üretmek olduğuna dikkati çeken Coşkun, şunları kaydetti “Ama bilimsel bilgi ürettikten ve bu batıkları bulduktan sonra bunun doğal bir sonucu oluyor. O da turizm açısından getirdiği doğal bir görülme isteği. Artık bu çerçevede su altı ören yerleri üzerine çalışıyoruz. Su altı kültür rotaları oluşturmaya çalışıyoruz. Tamamlandığında yeni su altı kültür rotalarında turizm emelli dalış imkanları olacak. Lakin birtakım özel yerler var. Mesela İznik Gölü’nde yaptığımız çalışma kıyıya çok yakın, su da epey çekilmiş durumda, İznik Gölü’nde hocamızın teziyle tahminen de Birinci Konsil’in toplandığı bazilikayı kazıyoruz. Burada kimi yerlerde yaklaşık 1 metre kadar derinlik gözüküyor, o nedenle dalarak değil de etrafından yüzer bir iskeleyle dolanıma açmayı planlıyoruz. Yakın vakitte bunu da tamamlayacağız.”

“GENİŞ BİR MÜDAFAA AĞI OLUŞTURULDU”

Varlıklı su altı kültürel varlığını korumak için paydaşlarla tedbirler silsilesini hayata geçirdiklerini vurgulayan Coşkun, Deniz Kuvvetleri ve Kıyı Güvenlik komutanlıkları, üniversiteler, müze çalışanları, birtakım yerlerde de balıkçılara kadar geniş bir yelpazeyle müdafaa ağı oluşturduklarını söyledi.

Coşkun, dalışa yasak alanların oluşturulmasının, sonların çizilmesinin ve bunların tüm muhataplarla paylaşılmasının tedbirler ortasında yer aldığını kelamlarına ekledi.

Kaynak:haber7