Ekim 14, 2021

Enformasyon çağında Marx okumak

ile admin

Erdoğan Boz

Christian Fuchs, epey verimli bir akademisyen. Hem çok yazıyor hem de sık yazıyor. Yayımlanmış birçok çalışması da Türkçeye kazandırılmış durumda. Yazdıkları ile bizlerin irtibat çalışmaları alanındaki kavrayışımızı geliştiriyor, bu mevzular üzerine olan bilgimizi genişletiyor. Müellifin Türkçeye kazandırılan son kitabı ise ‘Enformasyon Çağında Marx Okumak: Kapital Cilt 1 Üzerine Bir Medya ve İrtibat Çalışması’ ismini taşıyor.

Kitap, yayın hayatına yeni girmiş olmakla birlikte epey farklı kitaplar yayımlayan Koyu Siyah Yayınevi’nden çıktı. Yayınevi daha evvel Bryan Turner’dan Resul Hamzotav’a, kendi çapında geniş denilebilecek çerçevede ve itinayla seçildiği muhakkak olan kitaplar yayımladı. ‘Enformasyon Çağında Marx Okumak’ da bu çerçevede ele alınması gereken bir kitap olarak karşımıza çıkıyor.

Kitabın ismi aslında içeriğini birçok açıdan anlatıyor. Marx’ın 1867’de yayımladığı ‘Kapital’in içeriğini anlatan birçok kitaptan farklı olarak Fuchs burada ‘Kapital Cilt 1’i medya ve bağlantı çalışmaları perspektifinden inceliyor ve bu alanda yaptığı tahlilleri ağırlaştırıyor. Fuchs’un buradaki temel kederi “Medya, enformasyon ve bağlantı alanlarında siyasal iktisat açısından bir tenkit yapılacaksa ‘Kapital’ nasıl kullanılabilir?” sorusuna karşılık aramak. Bu soruya karşılık ararken Fuchs’un şunun da farkında olduğu rahatlıkla anlaşılıyor: Günümüz kapitalizmi ile 19. yüzyıl kapitalizminin kendi devirlerine has kimi özgüllükleri var. Bununla birlikte Fuchs, Marx’ın meta üretimi tahlilinden yola çıkarak geliştirdiği kullanım bedeli ve mübadele pahası, emek süreci tahlili, mutlak ve izafî artı-değer üretimi ve birikim süreci üzere kavramlara dayanarak günümüzde medya, enformasyon ve irtibatın iktisat politik tenkidinin nasıl yapılabileceğini gösteriyor. Müellif, medyanın çelişkili çift karakteri üzerinden bir kullanım bedeli ve bir mübadele kıymetine sahip enformasyon ve irtibat araçlarının, kapitalizmin kontrolünde olduğunu, tam da bu yüzden ‘Kapital’in kapsama alanına girdiğini savunuyor.

Enformasyon Çağında Marx Okumak, Christian Fuchs, Mütercim: Tarık Özbek&Ümit Keskin, 576 syf., Koyu Siyah Yayınevi, 2021.

Westminster Üniversitesi Bağlantı ve Medya Araştırmaları Enstitüsü’nün yöneticiliğini yürüten Prof. Fuchs, bağlantının ve medyanın iktisat politiği, eleştirel dijital ve toplumsal medya çalışmaları, internet ve toplum münasebeti ile enformasyon toplumu kuramı alanlarında üretime devam ediyor. Kitabın yapısında, öncelikle giriş kısmında enformasyon çağında Marx’ın yapıtının medya ve bağlantı çalışmaları perspektifinden neden temel bir okuma olduğu tartışmaya açılıyor ve medya ile irtibatın iktisat politiğine giriş yapılıyor. Birinci kısımda Marx’ın sisteminde kullandığı diyalektik tahlil ve materyalizm kavramları yer alıyor. İkinci kısımda kapitalizmde meta, para ve sermayenin sirkülasyon diyalektiği inceleniyor. Mutlak artı-değer üretimine odaklanan üçüncü kısım, emek süreci ve pahalanma sürecinin tahliliyle başlayıp enformasyonun üretim süreci, medyada üretken tüketim süreçleri ve üretken tüketici kavramı ile devam ediyor. Dördüncü kısım, rölâtif artı-değer üretimine odaklanıyor. Beşinci kısımda mutlak ve izafî artı-değer üretim süreci tahlil edilirken Symthe’nin açtığı fiyatsız emek tartışmalarına yer veriliyor. Fiyatlar ve fiyatlardaki değişimlere odaklanan altıncı kısımda fazla mesainin yaygın olarak görüldüğü yazılım sanayisi ile 21. yüzyılın kesim başı fiyat sistemini temsil eden platformlar üzerinden çevrimiçi hür çalışma nizamı tartışmaya açılıyor. Yedinci kısımda sermaye birikim süreci, bilhassa de artı-değerin sermayeye dönüşüm süreci detaylı olarak ele alınırken ABD ve AB örneklerinde işsizlik oranlarının gelişimi üzerinden bir okuma yapılıyor. Sekizinci ve son kısımda ise ilkel birikimle ilgili literatüre ve müşterekler hakkında aktüel tartışmalara yer veriliyor. Bu konuda medya, irtibat ve kültür sanayisinde ilkel birikim sürecinin nasıl işlediği, müştereklerin metalaştırılması, medyada ağırlaşma üzere mevzular tartışmaya açılıyor.

Özcesi, kitap Marx’ın ‘Kapital Cilt 1’de sunduğu meta tahlilinin medya ve bağlantı çalışmaları üstünden yine okunması için bir rehber kitap özelliği taşıyor. Bu açıdan Marx’ın yapıtının birebir vakitte geleceğe dönük olduğu ve geliştirdiği iktisat politiğin tenkidinin günümüzdeki enformasyon ve bağlantı araştırmalarına eleştirel bir perspektif katabileceği değerlendirmesini yapıyor. Sonuç itibariyle, hem bu alanlardaki öğrenciler için Marksist tahlile bir kılavuz hem de süratle gelişen enformasyon ve bağlantı teknolojileriyle birlikte bu teknolojilere erişebilen herkesin hayatına giren toplumsal medya platformlarını yakından incelemek isteyen herkes için değerli bir kaynak özelliği taşıyor.

KAYNAK :GAZETE DUVAR