Ekim 15, 2021

Manipülasyonla kotarılan politik zorbalık

ile admin

Bugün hepimizi etkileyen ve “Hakikat-sonrası bir çağda nasıl yaşayabiliriz?” sorusuyla şekillenen bir tartışmanın içindeyiz. Problemin derinine inince daha çetrefilli bir soruyla ya da ikilemle yüzleşiyoruz: Sanki hakikat-sonrası bir çağda mı, yoksa hakikatlerin eğilip büküldüğü bir vakitte mı yaşıyoruz?

Bu ikisinin tıpkı şey olduğunu söyleyenler var. Lakin eğip bükme fiili ya da faaliyeti işin içine girdiğinde manipülasyondan, yönlendirmeden ve çarpıtmalardan bahsetmek gerekiyor. Bu da bir manada Michiko Kakutani’nin “hakikate karşı savaş” dediği aksiyona; hakikati içten içe çürütmeye, düzmece haber ve alternatif gerçek üretmeye denk geliyor. Kelam konusu hareketlerin bir sonraki adımı ise hakikati kullanarak palavra söyleme; “gerçekmiş gibi” ya da “doğruymuş gibi” olanı dolanıma verme. Ralph Keyes, bunu şöyle açıklamıştı: “Yaratıcı bilgi manipülasyonu ve olgu icat etmek, bizi tek bir yanlışsız dünyasının ötesine, anıtsal gerçeğin dünyasına taşıyabilir. Süslenmiş bilgiler; ruhen hakikat, hakikatin kendisinden daha gerçek olabilir.”

Popülist önderlere ve onların taraftarlarına inanmayıp manipülasyon toprağını eşeleyenler, toplumsal ağ şirketlerinin data oyunlarına gelenler ve gelmeyenler, doğruların ve rakip doğruların tarafında olanlar ortasındaki çaba sırasında palavralar ve gerçekler birbirine karıştırılıyor.

Hector Macdonald, bu noktada sorumluluk babında bir yorumla katılıyor tartışmaya: “Liderleri ve yorumcuları, söyledikleri palavralardan sorumlu tutmaya çalışıyoruz. Yanıltıcıları ise söylediklerinden ötürü sorumlu tutmamız daha sıkıntı zira çoklukla söyledikleri teknik olarak yanlışsız. Şayet yalnızca doğruyu söylediklerini sav edebiliyorlarsa içimize sinmemesine karşın işin ucunu bırakıyoruz. Bu da onların birebir numaraları tekrar tekrar yapmasına neden oluyor.”

Bu hareketlere ve yorumlara baktığımızda bahsin oldukça politik olduğunu görüyoruz; zihinlerin bulandırıldığı ve gerçekliğin tabanının kaydırıldığı bu ortamda, hakikate karşı savaşın ve gerçeği eğip bükmenin yanı sıra siyasi, toplumsal ve ekonomik manipülasyonların bir enformasyon savaşına nasıl dönüştürüldüğünü, ‘Bu Propaganda Değil’ başlıklı kitabında inceliyor Peter Pomerantsev. Muharrir, gerçekleri bilmek isteyenler ve kurdukları troll orduları aracılığıyla hakikatlerin üzerini örtmeye uğraşanlar ortasındaki çabayı örneklerle açıklıyor.

TROLLER VE ONLARIN KURBANLARI

Gerçeklerin ya da hakikatlerin can sıkan ve zihni allak bullak eden bir yanı bulunduğunu unutmamak gerek. Ancak gerçekliği eğip bükmek ya da hakikatlerin üzerini örtmek, uzun vadede, onlarla karşılaşmaktan çok daha büyük tehlikeler barındırıyor. Pomerantsev, bu tehlikelerle birlikte, bilgi kirliliğinin ve manipülasyonun yol açtığı tahribatı anlatıyor çalışmasında. “Bilgi bolluğu” çağında, elimizin altında bilgiye ulaşabileceğimiz onca alet edevat varken neden kuşkuya düşüyoruz, hakikat diye sunulanlardan kuşkulanıyoruz? Cevabı kolay: Bilgi olan ve olmayan birbirine karıştırılıyor. Pomerantsev, bu durumun politik bir zorbalık hâlini almasından kaygı yanıyor; münasebetiyle bilgi sözünü tırnak içinde kullanıyor: “Daha çok bilginin, iktidara karşı gelmeyi kolaylaştırması gerekirdi lakin iktidarlar da birebir gücü, muhalifleri ezip susturmak için kullanıyor. Daha çok bilgi, kelamda daha şuurlu tartışmaların da önünü açacaktı fakat gerçekte müzakere yeteneğimiz hiç olmadığı kadar azaldı. Daha çok bilgi, hudutların ötesindekilerle muahedeyi destekleyecekken yeni ve daha incelikli çatışma ve devirme metotları bulunmasına önayak oldu. Kitlesel ikna yollarının zıvanadan çıktığı; manipülasyon metotlarının katlanarak arttığı; karanlık reklamlar, ruhsal operasyonlar, bilgisayar korsanlıkları, bot’lar, spekülatif gerçekler, gerçeğinden ayırt edilemeyen taklitler, palavra haberler, IŞİD, Putin, troller, Trump ve nicesiyle dolu bir dünyada yaşıyoruz.”

Bu Propaganda Değil, Peter Pomerantsev, Mütercim: Alain Matalon, 238 syf., Mundi Kitap, 2021.

Düzmece haberlerin, enformasyon savaşlarının ve bilgiye karşı savaşın sürüp gittiği günümüzde, yanlışsız olan ve olmayan ayrımının, sansür ve özgürlük ortasındaki çizginin ne kadar değerli olduğu âşikâr. Fakat bunları düşünmek yerine, komplo teorilerine ve bilgi olmayanlara istek ediliyor. Diğer bir deyişle “bilgi bolluğu”nun taşıyıcıları trollerin, kelam ve aksiyonlarının revaçta olduğu bu periyotta, kavram ve mana karmaşasına sürükleniyoruz. Müellifin deyişiyle troller ve onların kurbanları ortasındaki gayret ve etkileşim gündemi belirliyor.

Yakın geçmişte söz özgürlüğü ve sansür hengamesi varken Pomerantsev’in deyişiyle bugün, hükümranlar yahut iktidar sahipleri, bilgi bolluğunu, muhaliflerini ya da düşman ilan ettiklerini sindirmek ve susturmak için kullanarak güçlerini pekiştirmeye uğraşıyor.

Kimi iktidarlar, kullandığı troller ve düzmece hesaplar aracılığıyla manipülasyonu hayatın merkezine yerleştiriyor. Bu bölümün karşısında ise “trolleri enselemek” ve hakikatleri öğrenmek isteyenler konumlanıyor. Sonuçta, her şeyin tıpkı anda var olduğu toplumsal medyada, muharririn “yassılaşma” dediği süreç işliyor: “Sosyal medya, yapısı itibariyle vakti, yer ve oranları darmadağın ediyor: Terör atakları kedi görüntülerinin çabucak altında; eski aile fotoğrafları ile en son espriler yan yana. Sonuç, bir cins yassılaşma; geçmiş ve şimdiki vakit izafî perspektiflerini kaybediyor güya.”

YENİ JENERASYON BİR SOĞUK SAVAŞ

Hakikati eğip bükenlerin ve gerçeklere savaş açanların, yeni ve muğlak düşmanlar yaratmada çok başarılı olduğunu da not eden Pomerantsev, bu savaşçıların, bazen bir siyasi figür ve onunla cisimleşmiş bir siyasi parti, bazen de sütre gerisinde demokrasiyi savunur üzere yapan örgütler olduğunu hatırlatıyor. Her ikisi de komplo teorileriyle ve manipülasyonlarla ete kemiğe bürünüyor. Bu da bir bakıma, hakikati eğip bükenler ve şeffaflıktan yana olanlar ortasındaki bir soğuk savaş hâline geliyor.

Pomerantsev, siyasi palavraların itici gücünün popülizmin bir stratejiye dönüştürülmesi olduğunu belirtiyor. Bu da bir “çoğunluk” ve “kitle” oluşturulmasıyla tamamlanıyor. Bir sonraki adım ise düşmanlar yaratmak: “Uydurulmuş kimliği mühürlemek için bir düşmana gereksiniminiz var: ‘Halktan olmayanlar.’ Ne kadar soyut bırakırsanız o kadar uygun, böylece isteyen istediğini anlar: Mesela ‘müesses nizam’ yahut ‘elitler’ ya da devletten nemalananlar…”

Bilgilerle yönetme, hakikati eğip bükme, bu doğrultuda propaganda ve manipülasyon yapma örneklerini okuru Meksika, Türkiye, Rusya, ABD, Filipinler ve İngiltere başta olmak üzere çeşitli ülkelere götürerek sunan Pomerantsev, bunlara kendi anılarını katarak zenginleştiriyor bu seyahati.

Yeni gerçekliğin; “stratejik iletişime”, data işlenmesine ve kullanımına, bunlardan hareketle alternatif hakikat üretimine ve böylelikle doğruları eğip bükmeye dayandığını anlatan Pomerantsev, dataların şahısları kendisinden daha çok tanıdığına ve insanların bilgisi olmadan onları etkilemek için kullanıldığına dair yaygın kaygıyı de hatırlatıyor.

Pomerantsev, bilginin silah hâline getirilip “yeni nesil” savaşların çıkarıldığı bir vakit dilimini anlatırken bildiğimiz kavramların öteki manalara büründürülüp altındaki tabanın nasıl kaydırıldığını ortaya koyuyor çalışmasında. Diğer bir deyişle enformasyon savaşına soyunanların taktiklerini gözler önüne seriyor.

KAYNAK :GAZETE DUVAR