Ağustos 3, 2021

Taliban’ın Afganistan’daki ilerlemesi hızlanıyor

ile admin

Afganistan’da ataklarını ağırlaştıran Taliban’ın alan hakimiyeti süratle genişlerken, hükümet güçleri ilçelerin yaklaşık yüzde 22’sinde tam denetimi elinde tutuyor.

ABD, 11 Eylül 2001 taarruzlarının akabinde Usame Bin Ladin ve öteki El Kural elebaşlarını sakladığı gerekçesiyle 7 Ekim 2001’de “Sürekli Özgürlük” ismini verdiği, Afganistan’ı işgal harekatını başlattı. ABD’ye 2001-2014’te 13 yıl süren operasyonda ortalarında NATO üyelerinin de bulunduğu 20’den fazla ülke takviye verdi.

NATO liderliğinde, 2014’te, Afgan ordusunun eğitimine odaklanan ittifak üyesi olan ve olmayan 36 ülkenin yeni misyonu vazifeye başladı.

Taliban’ın aktifliği 2014’ten sonra ülkenin güneyinden öbür bölgelere yayılarak süratle arttı.

ABD’nin Taliban’la 29 Şubat 2020’de imzaladığı barış mutabakatı kapsamında ülkedeki tüm yabancı güçlerin çekilmesi tarafında verdiği kelam dönüm noktası oldu.

Çekilme sürecine paralel olarak Taliban ile Afganistan tarafları ortasında yürütülen geçiş süreci müzakereleri başarısızlıkla sonuçlandı.

Sürecin çökmesiyle de Taliban’ın ülke genelindeki baskısı arttı. Doha Muahedesi ile yabancı güçlere saldırmama teminatı veren Taliban, Afgan güvenlik güçlerine karşı şiddetli aksiyonlara girişti.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu (BMGK) Yaptırım Komitesinin 12. Raporu’na nazaran Taliban, halihazırda 58 bin ila 100 bin ortasında silahlı militana sahip. Taliban istikrarlı formda takımlarını genişletirken, yılın birinci aylarında 352 bin şahsa ulaşması hedeflenen Afgan güvenlik güçlerinin sayısı 308 binde kaldı.

TALİBAN LEHİNE BOZULAN İSTİKRARLAR

ABD’nin 2001’de Afganistan’ı işgali ve Taliban’ı geriletmesinin akabinde tekrar yapılandırılan merkezi idarenin ülke genelindeki nüfuzu gün geçtikçe azalıyor.

Bu ortada toprak hakimiyeti konusunda hükümet, Taliban ve Birleşmiş Milletler (BM) farklı datalar açıkladı.

Afganistan İçişleri Bakanlığından yapılan açıklamada, ülke topraklarının yarıdan fazlasının hükümet güçlerinin denetiminde olduğu, Taliban’ın ise kalıcı olarak hiçbir ilçeyi denetim etmediği belirtildi.

Son vakitlerde güvenlik nedeniyle birçok ilçe merkezinde denetimin el değiştirdiği söz edilen açıklamada, değişen ilçe merkezlerinin Taliban denetimine geçmesinin, ilçenin Taliban denetimine girdiği manasına gelmeyeceği vurgulandı.

Taliban ise ülkede yüzde 80’inin üzerinde alan hakimiyeti kurduğunu sav etti.

BM bilgilerine nazaran de Taliban, kent merkezleri dışarıda tutulduğunda dahi ülke topraklarının yüzde 50-70’ini elinde bulunduruyor.

VİLAYET MERKEZLERİ DEVLETTE, İLÇELER TALİBAN’A GEÇİYOR

AA muhabirinin mahallî yetkililerden edindiği bilgiye nazaran, Taliban 407 ilçenin 150’den fazlasını, merkezleri dahil olmak üzere ele geçirmiş bulunuyor. Taliban ise denetimindeki ilçe merkezi sayısının 260’ı geçtiğini savunuyor.

Ülkede 34 vilayet merkezi büsbütün devlet denetiminde bulunuyor.

Afganistan topraklarının büyük kısmında güvenlik güçleri ile Taliban ortasındaki gayret sürüyor. 407 ilçenin 150 kadarında çatışmalar devam ederken, hükümet güçleri bu ilçelerin yaklaşık 53’ünü birtakım beldelerle hala denetiminde tutuyor.

Ülkenin kuzeydoğusundaki Badahşan vilayetinde 3, Tahar vilayetinde 2, Kunduz vilayetinde 3, Herat vilayetinde 3, Faryab vilayetinde 2 ilçeyi denetim eden hükümet güçleri de Taliban’ın elindeki ilçeleri geri almak için operasyonlarını sürdürüyor.

TALİBAN BÜYÜK KENTLERE YÖNELDİ

Taliban militanları, ilçe merkezlerinin yanı sıra vilayet merkezlerini maksat almaya başladı.

Militanlar, ülkenin batısındaki İran hududunda bulunan Herat, Badgis, güneyindeki Pakistan hududunda yer alan Helmand, Kandahar, kuzeydoğuda Tacikistan sonundaki Tahar, Kunduz, kuzeyde Türkmenistan hududunda bulunan Cüzcan ve Faryab vilayetlerinin merkezlerini kuşatma altında tutuyor.

Bu vilayetlerden Herat, Helmand ve Kandahar’da ise yaklaşık bir haftadır militanlarla güvenlik güçleri ortasında çatışmalar devam ediyor.

Kelam konusu 3 kentte valilik binasına birkaç yüz metreye kadar ilerleyişini sürdüren militanlar, ağır kayıplar vermesine karşın geri adım atmıyor.

Öte yandan 1980’lerde Sovyet güçlerine karşı savaşan eski kumandan İsmail Han, Herat kentini savunmak için silahlı hareket başlattı ve sivil halkı da harekete geçmeye çağırdı.

Ayrıyeten ülkenin Herat, Badahşan, Kunduz, Faryab, Helmand ve Kandahar vilayetlerine artan güvenlik tehdidi nedeniyle yaklaşık bir haftadır uçak seferleri düzenlenemiyor.

TALİBAN’IN HUDUT KAPILARINA YÖNELİŞİ

Taliban, haziranın son haftasında başlattığı taarruzlarda Özbekistan ve Tacikistan hududundaki ilçelerin tamamına yakınını ele geçirdi. Militanlar 22 Haziran’da ülkenin kuzeyindeki Kunduz vilayeti ile Tacikistan ortasındaki Şirhan hudut kapısını denetim altına aldı.

Afganistan’da ilerleyişine devam eden Taliban, 8 Temmuz’da ülkenin İran hududundaki İslam Kale Hudut Kapısı’nı ele geçirdi.

Afganistan’ın Özbekistan’a açılan en kıymetli ticaret güzergahı Hayratan ve yeniden İran sonundaki Farah vilayetinde bulunan Ebu Nasır Farahi hudut kapılarını iki istikametten kuşatan Taliban, güneybatıda da Gazni vilayetine ağırlaştı.

Taliban militanları, ülkenin kuzeyinde Türkmenistan hududundaki Akine kapısı güzergahında bulunan Andhoy ilçesinin denetimini 26 Haziran’da, Pakistan sonundaki Spin Boldak Hudut kapılarını 14 Temmuz’da ele geçirdi.

Afganistan Maliye Bakanlığına nazaran, bu hudut kapılarının Taliban denetimine geçmesi hükümeti milyonlarca dolarlık ziyana uğrattı.

KUZEYE ODAKLANAN TALİBAN BAŞŞEHRE DE SOKULUYOR

Taliban, aksiyonlarını daha evvel ülkenin güneyindeki vilayetlerde ağırlaştırırken, son iki aydır kuzey, kuzeydoğu ve batı bölgelerine baskısını daha da artırdı.

Mayıstan bu yana kuzeyde Faryab, Cüzcan, Belh, Bağlan, Kunduz, Samangan; kuzeydoğuda Badahşan ve Tahar; batıda Gor, Nimruz, Farah, Herat ve Badgis, güneyde Helmand ve Kandahar vilayetlerinde Taliban şiddetli taarruzlara girişti.

Taliban, son 3 ayda kuzeyde 85 ilçede 161’den fazla karakolu amaç aldı. Bu ilçelerden 51’ini ele geçiren Taliban, 14’ünde güvenlik güçleri üzerinde baskısını artırdı.

Taliban’ın mayıstan bu yana denetimine geçirdiği toplam ilçe sayısı 72 oldu.

Taliban, 12 Mayıs’ta Maydan Vardak vilayetinin Narh ilçesini alarak 30 kilometre aralıktaki başşehir Kabil’in idari hudutlarıyla fiziki temas da kurdu.

Türkiye Afganistan’da “tüm tarafları kapsayacak onurlu bir barışı” savunuyor
Güç paylaşımı ve ateşkesin ne etapta sağlanacağı konularının büyük değer taşıdığı Afgan barış müzakerelerinde, Türkiye başından beri barışın “Afgan öncülüğünde” olması gerektiğini savunuyor.

Dışişleri Bakanlığı yetkilileri, Türkiye’nin dışarıdan dayatılan barışı değil, Afgan tarafların yapacakları müzakereler sonucunda “onurlu ve tüm kesitleri kapsayan” barışı desteklediğini belirtiyor.

Türkiye’nin Afganistan’da sadece askeri tahlille ulaşılacak güç hakimiyetinin milletlerarası toplum tarafından kabul görmeyeceğine inandığını kaydeden Türk yetkililer, Afganistan’ın dış dünyadan tecrit edilmemesi için Hamid Karzai Milletlerarası Havalimanı kritik değere sahip olduğunun altını çiziyor.

Afganlar ortasında Doha’da yürütülen müzakereleri tamamlayıcı nitelikte İstanbul’da yapılması planlanan Afganistan toplantısındaki perspektifini koruyan Türkiye’nin, tarafların hazır olması halinde yeni bir konferansa mesken sahipliği yapmaya hazır olduğu vurgulanıyor.

Afganistan’da kurulacak yeni düzenek ve Türk askerinin Afganistan’daki varlığı
Yetkililer, NATO misyonunun sona ermesinin akabinde Türkiye’nin Afganistan’daki varlığının yeni periyotta, hükümetin daveti üzerine, “ikili misyon çerçevesinde hazırlanacak hukuksal zeminle” gerçekleşebileceğine işaret ediyor.

Türkiye’nin bu hususta Afgan hükümetiyle temaslarını sürdürdüğünü aktaran yetkililer, Türkiye’nin Afganistan’daki yeni süreçte “imkan ve kabiliyete sahip büyük ülkelerle” çalışmak istediğine dikkati çekiyor.

TÜRKİYE, DENEYİMİ SAYESİNDE “BENZERSİZ” POZİSYONDA

Türk yetkililer, 2015’ten bu yana Hamid Karzai Havalimanı’nı işletme misyonunu yürütmesi nedeniyle büyük deneyime sahip olan Türkiye’nin “benzersiz konumda” olduğunun altını çiziyor. Bununla birlikte Türkiye, havalimanının birdenbire kapanmasının Afgan halkı için çok önemli sonuçlar doğurabileceği konusunda ikazda bulunuyor.

Pakistan’ın, Afganistan’ın geleceği konusunda değerli rol oynadığını tabir eden Türk yetkililer, Afgan barış uğraşlarında Pakistan ile çalışılması gerektiğine vurgu yapıyor.

Türkiye, öte yandan ABD’li askeri yetkililerle Afganistan’daki havalimanının işletilmesine yönelik görüşmelerini sürdürüyor.

BARIŞ SÜRECİ

ABD’nin Taliban ile 29 Şubat 2020’de barış muahedesi imzalayarak ülkedeki tüm yabancı güçlerin çıkması için verdiği kelam, ülke için dönüm noktası oldu.

ABD ile Taliban ortasında barış mutabakatının imzalanmasının akabinde 12 Eylül 2020’de Afganlar ortası müzakereler, Katar’ın başşehri Doha’da başladı. Gözle görülür bir sonuç elde edilmeden Şubat 2021’de müzakereler mukadderatına terk edildi.

Afganistan’da yıllardır devam eden şiddeti sonlandırmayı amaçlayan müzakereler, 17 Temmuz’da Katar’ın başşehri Doha’da tekrar başladı. Doha’da bir ortaya gelen Taliban ile Afgan hükümeti heyetleri, adil bir tahlile ulaşmak için müzakereleri hızlandırma ve yeni bir toplantı konusunda mutabık kaldı.

Taliban, şubat ayından bu yana ise ülke genelinde baskısını ağırlaştırdı. Doha Mutabakatı ile yabancı güçlere saldırmama garantisi veren Taliban, Afgan güvenlik güçlerine karşı şiddetli aksiyonlara girişti.

Kaynak:hürriyet